رخداد معدنی عربشاه: کانه‌زایی اپی‌ترمال طلا- آرسنیک- آنتیموان تیپ کارلین در پهنه فلززایی تکاب- انگوران- تخت‌سلیمان، آذربایجان غربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد پترولوژی ، گروه زمین شناسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

2 استادیار گروه زمین شناسی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

      کانه­زایی طلا- آرسنیک- آنتیموان عربشاه به­صورت یک پهنه سیلیسی غنی از هیدروکسیدهای آهن درون دولومیت مرمری­ شده پرکامبرین رخ داده‌ است. پیریت، گالن، اسفالریت، اورپیمنت، رآلگار، استیبنیت و کالکوپیریت، کانی­های معدنی و کلسیت، کوارتز و باریت کانی­های باطله را در عربشاه تشکیل می­دهند. دگرسانی‌­ها شامل کربنات­زدایی، سیلیسی، سولفیدی­، آرژیلیک و کربناتی­ می­باشند. پنج مرحله کانه‌زایی در عربشاه قابل تفکیک است. طلا به­صورت غیرقابل رؤیت درون شبکه کانی­های سولفیدی (به­ویژه پیریت) در مرحله دوم تشکیل شده است. مقایسه الگوی عناصر کمیاب در گنبدهای نیمه­ آتشفشانی داسیتی سالم و فاقد کانه­زایی میوسن میانی- بالایی و بخش­های کانه­دار نشان­دهنده ارتباط احتمالی سیالات کانی­ساز با این گنبدها می­باشد. ویژگی­های رخداد معدنی عربشاه با کانسارهای طلای نوع کارلین قابل مقایسه است. بررسی پهنه­های گسلی و دگرسانی در واحدهای دگرگونه پرکامبرین که ارتباط فضایی نزدیکی با توده­های نیمه­آتشفشانی داسیتی میوسن میانی- بالایی دارند، کاربرد فراوانی در اکتشاف این تیپ از کانه­زایی­های طلا در منطقه تکاب- انگوران- تخت­سلیمان دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


به‌منش، م.، 1392، اکتشافات عمومی در منطقه عربشاه (مرحله دوم). سازمان صنعت، معدن و تجارت استان آذربایجان غربی.

حیدری، م.، 1392، زمین‌شناسی و سن‌سنجی و خاستگاه رخدادهای طلای توزلار، عربشاه و گوزل‌بلاغ در ناحیه قروه-تکاب. رساله دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.

حیدری، م.، قادری، م.، کوهستانی، ح.، حسینی، م.، 1393، کانسار طلا- نقره (مس) اپی‌ترمال توزلار، مرتبط با توده نفوذی نیمه‌عمیق محیط کششی درون‌کمانی، در شمال‌باختر ماه‌نشان. فصلنامه علوم زمین، شماره 94، ص 348-329.

شیرخانی، م.، 1387، کانی­شناسی، ژئوشیمی و ژنز کانسار سرب- روی آی‌قلعه‌سی، جنوب­خاور تکاب. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، 143 ص.

فنودی، م.، حریری، ع.، 1378، نقشه زمین‌شناسی 1:100000 تکاب. سازمان زمین‌شناسی واکتشافات معدنی کشور.‏

قدیمی، س.، نباتیان، ق.، 1393، بررسی زمین­شیمیایی معدن روی- سرب انگوران و اثرات فعالیت­های معدن­کاری بر آلودگی منطقه. مجله زمین­شناسی کاربردی پیشرفته، شماره 13، ص 66-56.

کرمی، ف.، کوهستانی، ح.، مختاری، م.ع.ا.، عظیم­زاده، ا.م.، 1394، ویژگی­های زمین­شناسی و کانه­زایی کانسار روی- سرب (نقره) حلب، جنوب­باختر زنجان. سی و چهارمین گردهمایی و دومین کنگره بین­المللی تخصصی علوم زمین، سازمان زمین­شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

لطفی، م. و کریمی، م.، 1383، کانی­سازی و نحوه تشکیل کانسار نوع رگه­ای (نیکل- کبالت- آرسنیک- بیسموت- عناصر پایه) بایچه باغ (شمال باختری زنجان- ایران). فصلنامه علوم زمین، شماره 53، ص 55-40.

محمدی نیایی، ر.، 1394، ژنز و زمین‌شناسی اقتصادی کانسار سرب و روی آی‌قلعه‌سی با نگرش ویژه بر کانه‌زایی فلزات قیمتی. رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 210 ص.

محمدی، ز، ابراهیمی، م، کوهستانی، ح، 1393، رخداد معدنی آهن گورگور، شمال­خاور تکاب: کانه­زایی تیپ آتشفشانی- رسوبی در زون سنندج- سیرجان. مجله زمین­شناسی کاربردی پیشرفته، شماره 13، ص 32-20.

نجف­زاده، م.، 1394، پتروگرافی سنگ­های دگرگونی منطقه عربشاه (جنوب­شرق تکاب) با نگرشی بر کانه‌زایی As-Au. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان، 92 ص.

Alderton, D.H.M., Pearce, J.A. and Potts, P.J., 1980, Rare earth element mobility during granite alteration: evidence from south-east England. Earth Science Letters, Vol: 49, p: 149-165.

Asadi, H.H., Voncken, J.H.L., Kühnel, R.A. and Hale, M., 1999, Invisible gold at Zarshuran, Iran. Economic Geology, Vol: 94, p: 1367-1374.

Asadi, H.H., Voncken, J.H.L., Kühnel, R.A. and Hale, M., 2000, Petrography, mineralogy and geochemistry of the Zarshuran Carlin-like gold deposit, northwest Iran. Mineralium Deposita, Vol: 5, p: 656-671.

Bagby, W.C. and Berger, B.R., 1985, Geologic characteristics of sediment- hosted, disseminated precious metal deposits in the western United States. Reviews in Economic Geology, Vol: 2, p: 169-202.

Berger, B.R. and Bagby, W.C., 1991, The geology and origin of Carlin type gold deposits. In: Foster, R.P. (Ed.), Gold metallogeny and exploration, p. 210-243. Blackie, Glasgow, Scotland.

Boni, M., Gilg, H.A., Balassone, G., Schneider, J., Allen, C.R. and Moore, F., 2007, Hypogene Zn carbonate ores in the Angouran deposit, NW Iran. Mineralium Deposita, Vol: 42, p: 799-820.

Cline, J., Hofstra, A., Muntean, J., Tosdal, R. and Hickey, K, 2005, Carlin-type gold deposits in Nevada: Critical geologic characteristics and viable models. Economic Geology 100th Anniversary Volume, p: 451–484

Daliran, F., 2008, The carbonate rock-hosted epithermal gold deposit of Agdarreh, Takab geothermal field, NW Iran, hydrothermal alteration and mineralization. Mineralium Deposita, Vol: 43, p: 383-404.

Daliran, F., Hofstra, A.H., Walther, J. and Stüben, D., 2002, Aghdarreh and Zarshuran SRHDG deposits, Takab region, NW Iran. GSA Annual Meeting, Abstract with Programs, Session 63-8.

Daliran, F., Pride, K., Walther, W., Berner, Z.A. and Bakker, R.J., 2013, The Angouran Zn (Pb) deposit, NW Iran: evidence for a two stage, hypogene zinc sulfide–zinc carbonate mineralization. Ore Geology Reviews, Vol: 53, p: 373-402.

Daliran, F., Walther, J. and Stüben, D., 1999, Sediment-hosted disseminated gold mineralization in the North Takab geothermal field, NW-Iran. In: Stanley, C.J. et al. (Eds.): Mineral Deposits: Processes to Processing. Proceed. 5th bienn. SGA Meeting and 10th Quadr. IAGOD Meeting, p: 837-840.

Gilg, H.A., Boni, M., Balassone, G., Allen, C.R., Banks, D. and Moore, F., 2006, Marble-hosted sulphide ores in the Angouran Zn-(Pb-Ag) deposit, NW Iran: interaction of sedimentary brines with a metamorphic core complex. Mineralium Deposita, Vol: 41, p: 1-16.

Heidari, S.M., Daliran, F., Paquette, J.L. and Gasquet, D., 2015, Geology, timing, and genesis of the high sulfidation Au (–Cu) deposit of Touzlar, NW Iran. Ore Geology Reviews, Vol: 65, p: 460-486.

Lottermoser. B.G., 1992, Rare earth elements and hydrothermal ore formation processes, Ore Geology Reviews, Vol: 7, p: 25-41.

Mehrabi, B., Yardley, B.W.D. and Cam, J.R., 1999, Sediment-hosted disseminated gold mineralization at Zarshuran, NW Iran. Mineralium Deposita, Vol: 34, p: 673-696.

Mohammadi Niaei, R., Daliran, F., Nezafati, N., Ghorbani, M., Sheikh Zakariaei, J. and Kouhestani, H., 2015, The Ay Qalasi deposit: An epithermal Pb–Zn (Ag) mineralization in the Urumieh-Dokhtar Volcanic Belt of northwestern Iran. N. Jb. Miner. Abh. (J. Min. Geochem.), Vol: 192 (3), p: 263-274.

Percival, T.J., Bagby, W.C. and Radtke, A.S., 1988, Physical and chemical features of precious metal deposits hosted by sedimentary rocks in the western United States. In: Schafer, R.W., Cooper, J.J. and Vikre, P.G. (Eds.,): Bulk mineable precious metal deposits of the western United States. Geological Society of Nevada Symposium Proceedings, April, p: 11-34.

Radtke, A.S., 1985, Geology of the Carlin gold deposit, Nevada. U.S. Geological Survey professional paper, 1267, 124.

Ressel, M.W., Noble, D.C., Henry, C.D. and Trudel, W.S., 2000, Dike-hosted ores of the Beast deposit and the importance of Eocene magmatism in gold mineralization of the Carlin trend, Nevada. Economic Geology, Vol: 95, p: 1417-1444.

Seedorff, E. and Barton, M.D., 2004, Enigmatic origin of Carlin-type deposits: A magmatic solution? Society of Economic Geologists Newsletter, Vol: 59, p: 14-16.

Stöcklin, J., 1968, Stratigraphic lexicon of Iran. Part-1: central, north, and east Iran. Geological Survey of Iran, Report No. 18, Tehran.

Sun, S.S. and McDonough, W.F., 1989, Chemical and isotope systematics of Oceanic Basalts: implication for mantle composition and processes. In: Saunders, A.D. and Norry, M.J. (Eds.), Magmatism in the oceanic basins, Geological Society of London, Special Publication No. 42, p: 313-345.

Tan, Q.P., Xia, Y., Xie, Z.J. and Dongtian, W.,  2015, S, C, O, H, and Pb isotopic studies for the Shuiyindong Carlin-type gold deposit, Southwest Guizhou, China: constraints for ore genesis. Chinese Journal of Geochemistry, Vol: 34(4), p: 525-539.

Whitney, D.L. and Evans, B.W., 2010, Abbreviations for names of rock-forming minerals. American Mineralogist, Vol: 95, p: 185-187.

Xia, Y., Su, W., Zhang, X. and Liu, J., 2012, Geochemistry and metallogenic model of Carlin-type gold deposits in southwest Guizhou Province, China. In: Panagiotaras, D., (Ed.), Geochemistry-Earth's System Processes, p: 127-156.