پتانسیل‌یابی منابع آب زیر‌زمینی با تلفیق سنجش از دور و GIS به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در تاقدیس کمستان استان خوزستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجو کارشناسی ارشد سنجش از دور دانشگاه شهید چمران اهواز

3 کارشناس ارشد آب شناسی دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

      ترکیب سنجش از دور (RS) و سیستم اطلاعات مکانی (GIS) از ابزارهای مفید و دقیق در زمینه تحقیقات آب­های زیرزمینی می­باشد.. از اینرو  با استفاده از تلفیق  RS وGIS می­توان منابع آب­زیرزمینی را پتانسیل­یابی، ارزیابی و مدیریت کرد. در پتانسیل­یابی منابع آب زیرزمینی در محدوده تاقدیس کمستان از لایه­های مؤثر نظیر زمین­شناسی، ژئومورفولوژی، شکستگی­ها، خاک­شناسی، پوشش زمین، شیب و بارش استفاده شده است. این لایه­ها از تصاویر سنجنده ETM+ ماهواره LANDSAT ، نقشه­های توپوگرافی، زمین­شناسی و گزارشات هواشناسی مربوط به منطقه مورد مطالعه استخراج گردید. وزن­دهی به لایه های  اطلاعاتی با استفاده از نظرات کارشناسی انجام گرفت و سپس با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن بین لایه­ای نیز اعمال شد و پتانسیل آب­زیرزمینی نواحی مختلف تعیین گردید. در نهایت برای صحت سنجی نتایج بدست آمده‏ نقشه پتانسیل آب­زیرزمینی بدست آمده با نقشه موقعیت و دبی چشمه­های منطقه مقایسه گردید. نتایج نشان می­دهد که: 1) این روش از دقت نسبتاً بالایی برخوردار است،‏ 2) حدود 50% این منطقه دارای پتانسیل خیلی­خوب و خوب برای استخراج آب­زیرزمینی می­باشد و 3)  می­توان از این روش با دقت بالایی برای پتانسیل­یابی نواحی مختلف و نیز تحقیقات مشابه استفاده کرد که می تواند تأثیر مثبتی بر کاهش مدت زمان و هزینه انجام پروژه­ها داشته باشد.
 

کلیدواژه‌ها


 

آبشیرینی. ا.، رنگزن. ک.، خورشیدی. س.، 1387، پتانسیل یابی منابع آب زیرزمینی با استفاده از روش همپوشانی شاخص در محیط GIS (مطالعه موردی در محدوده تاقدیس پابده)،ژئوماتیک 1387.

اصغری مقدم. م.، 1386، مبانی ژئومورفولوژی، انتشارات سرا، ص 14 و 78 .

چیت سازان. م.،کشکولی. ح.، 1381، (ترجمه)،مدلسازی آبهای زیرزمینی و حل مسائل هیدروژئولوژی، تالیف نون کرسیک، انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز، ص36.

قدسی پور. س. ح.، 1387، فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP ؛انتشارات دانشگاه صنعتی امیر کبیر، ص 73.

کوره­پزاندزفولی.ا.،1387، اصول تئوری مجموعه­های فازی و کاربرد آن در مدل­سازی مسایل مهندسی آب،  انتشارات جهاد دانشگاهی واحد صنعتی امیرکبیر، ص 209.

محمودیان شوشتری. م.،1389، هیدرولیک آبهای زیرزمینی،انتشارات دانشگاه شهید چمران، ص1.

مظاهری. م. ر.، محمودآبادی. م.، فرپور. م.ه.، فکری. م.، 1388، بررسی نقش برخی از خصوصیات خاک بر شدت نفوذ آب در شرایط صحرایی، ژئوماتیک1388.

موسوی، س.ف.، چیت سازان. م.، میرزایی، ی.، شبان. م.، محمدی بهزاد. ح. ر.، 1388، تلفیق سنجش از دور و  GIS به منظور پتانسیل یابی مناطق مناسب جهت تغذیه آب­زیرزمینی، ژئوماتیک 1388.

مهندسین مشاور بهکار آب اهواز؛ 1385؛ مطالعات زمین شناسی تاقدیس کمستان.

Awawdeh. M. M., Al-Mohammed. M., 2009, Integrated GIS and remote sensing for mapping groundwater potential zones in Tulul al Ashaqif Highlands, NE Jordan, International Symposium Geotunis 2009, 16 -20 December.

Dar. A. I., Sankar. K., Dar. A. M., 2010, Remote sensing technology and geographic information system modeling: An integrated approach towards the mapping of groundwater potential zones in Hardrock terrain, Mamundiyar basin, Journal of Hydrology, 394, p:286-295.

Joven. P. A., Yamaguchi. S., Takada. J., 2010, Use of GIS for Groundwater Development Potential: Characterization of Agusan del Norte, Philippines, Tokyo Institute of Technology, JASID 11th Spring Conference June 5, 2010.

Malczewski. J., 1999, GIS and Multicriteria Decision Analysis: Evaluation Criteria and Criterion Weighting, John Wiley & Sons, Inc, 392 pp.

Nagarajan. M., Singh. S., 2009, Assessment of Groundwater Potential Zones using GIS Technique, J. Indian Soc. Remote Sens., 37, p: 69–77.

Oh. H. J., Kim. Y. S.,Choi. J. K., Park. E.,Lee. S.,2011, GIS mapping of regional probabilistic groundwater potential in the area of Pohang City, Korea, Journal of Hydrology, 399, p:158-172.

Prasad. R. K., Mondal. N. C., Banerjee. P., Nandakumar. M. V., Singh. V. S., 2008, Deciphering potential groundwater zone in hard rock through the application of GIS. Environ Geol. 55, pp: 467–475.

Rahman. A., 2008, A GIS based DRASTIC model for assessing groundwater vulnerability in shallow aquifer in Aligarh, India, Applied Geography, 28, p:32–53.

Rangzan. K., Charchi. A., Abshirini. E.,Dinger. J., 2008, Remote Sensing and GIS Approach for Water-Well Site Selection, Southwest Iran. Environmental & Engineering Geoscience, November 2008; Vol.14, No. 4, p:315-326.

Rao. P. J., Harikrishna. P., Srivastav. S.K., Satyanarayana. P.V.V.,Rao. B. V. D., 2009, Selection of groundwater potential zones in and around Madhurawada Dome, Visakhapatnam District - A GIS approach. J. Ind. Geophys. Union, Vol:13, No:4, p:191-200.

Saha. D., Dhar. Y. R., Vittala. S. S., 2010, Delineation of groundwater development potential zones in parts of marginal Ganga Alluvial Plain in South Bihar, Eastern India. Environ Monit Assess, 165, p:179–191.

Stöcklin, J., 1968, Structural history and tectonics of Iran: a review: AmericanAssociation of Petroleum Geologists Bulletin, v. 52, p: 1229-1258.