ارزیابی پتانسیل آلودگی و آنالیز حساسیت آب زیرزمینی در آبخوان خاتون‌آباد با استفاده از مدل دراستیک مبتنی بر GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی کاربرد ی دانشکده علوم زمین دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی گروه زمین شناسی کاربرد ی دانشکده علوم زمین دانشگاه خوارزمی

3 کارشناس ارشد هیدروژئولوژی دانشگاه زاهدان

چکیده

منطقهموردمطالعه،دشت خاتون‌آباد در استان کرمان و 40 کیلومتری شرق شهربابک می‌باشد. دراینتحقیق باتوجه به ویژگی‌های هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی آبخوان دشت خاتون‌‌آباد، آسیب‌پذیری این آبخوان در برابر عوامل آلاینده پهنه‌بندی شده است. به این منظور از مدل دراستیک و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) جهت پردازش و تجزیه و تحلیل کیفی آبخوان استفاده شده است. نام مدل دراستیک از حروف اول پارامترهای مؤثر در ارزیابی آلودگی سفره آب زیرزمینی گرفته شده است. این پارامترها شامل: عمق سطح ایستابی، شبکه تغذیه، جنس سفره، نوع خاک، شیب توپوگرافی، منطقه غیراشباع و هدایت هیدرولیکیاشباع می‌باشد که بصورت هفت لایه در نرم‌افزار Arc View تهیه شدند و با وزن‌دهی و رتبه‌بندی و تلفیق هفت لایه فوق، شاخص دراستیک برای کل منطقه بین 91 تا 155 برآورد گردید. در نهایت، با طبقه‌بندی نقشه شاخص دراستیک به چهار کلاس بدون ریسک، آسیب‌پذیری کم، آسیب‌پذیری متوسط و آسیب‌پذیری شدید، نقشه آسیب‌پذیری آبخوان نسبت به آلودگی تهیه گردید. جهت صحت‌سنجی مدل تهیه شده از یون نیترات استفاده شد. با انطباق نقاط غلظت نیترات بر روی نقشه شاخص دراستیک، مشخص گردید که هیچ یک از نقاطی که دارای نیترات بالا هستند در محدوده با استعداد آلودگی کم قرار نگرفته است که این می‌تواند دقت و صحت مدل را مورد تأیید قرار دهد. از نظر وسعت نیز حدود 30 درصد از منطقه مورد مطالعه در محدوده آسیب‌پذیری کم و 70 درصد باقیمانده در محدوده آسیب‌پذیری متوسط قرار می‌گیرد. محدوده آسیب‌پذیری متوسط در قسمت‌های وسیعی از شمال غربی، غرب و مرکز را در بر می‌گیرد و این قسمت‌ها برای جلوگیری از آلودگی آب‌زیرزمینی منطقه باید مراقبت و کنترل بیشتری شود.
 

کلیدواژه‌ها


احمدی، ج.، آخوندی، ل.، عباسی، ه.، خاشعی سیوکی، ع.، علیمددی، م.، 1392، تعیین آسیب پذیری آبخوان با استفاده از مدل دراستیک و اعمال آنالیز حساسیت تک پارامتری و حذفی ( مطالعه موردی: دشت سلفچگان-نی زار). مجله پژوهش‌های حفاظت آب و خاک، جلد 20، شماره 3، صفحه 1-25

آزادشهرکی، ف.، آغاسی، ع.، آزادشهرکی، ف.، زارعی، ع.، 1389، ارزیابی پتانسیل و آنالیز حساسیت آسیب‌پذیری آب زیرزمینی دشت هشتگرد به‌روش دراستیک. مجله آب و فاضلاب،  دوره 21، شماره 74، صفحه 61-70

اصغری مقدم، ا.، فیجانی، ا.، ندیری، ع.، 1388، ارزیابی آسیب پذیری آب زیرزمینی دشت‌های بازرگان و پلدشت با استفاده از مدل دراستیک بر اساس  GIS. مجله محیط شناسی، شماره 52، صفحه 55-64

چیت‌سازان، م.، اختری، ی.، 1385، پتانسیل‌یابی آلودگی آب‌های زیرزمینی در دشت های زویرچری و خران با استفاده از مدل دراستیک و سیستم اطلاعات جغرافیایی. مجله آب و فاضلاب، جلد 17، شماره 3، صفحه39-51

Adamat. R., Foster. I., Baban. S., 2003, Groundwater vulnerability and risk mapping for the Basaltic aquifer of the Arzaq basin of Jordan using GIS, Remote sensing and DRASTIC. Applied Geography, 23:303-324

Aller. L., Bennett. T., Lehr. J., Petty. R., Hackett. G., 1987, DRASTIC: A standardized system for evaluating ground water pollution potential using hydrogeologic settings. Ada, Oklahoma: U.S. and Environmental Protection Agency

Almasri. M., 2008, Assessment of intrinsic vulnerability to contamination for Gaza coastal aquifer. Palestine. Journal of Environmental Management, 88: 577-593

Boughriba. M., Barkaoui. A., Zarhloule. Y., Lahmer. Z., El-Houadi. B., Verdoya. M., 2009, Groundwater vulnerability and risk mapping of the Angad transboundary aquifer using DRASTIC index method in GIS environment. Arabian Journal of Geoscience. 3:207-220

Civita. M.V., De Maio. M., 1998, Mapping groundwater vulnerability in areas impacted by flash food disasters. 13th ESRI European user conference, France, Italy 7-9 October

Kim. Y.J., Hamm. S.Y., 1999, Assessment of the potential for groundwater contamination using the DRASTIC/EGIS technique. Cheongju area, South Korea. Hydrogeology Journal, 17(2): 227-235

Manos. B., Bournaris. Th., Papathanasiou. J., Voudouris. K., 2009, A DSS for sustainable development and environmental protection of agricultural regions. Environmental Monitoring and Assessment, 164(1): 43-52

Manos. B., Papathanasiou. J., Bournaris. Th., Voudouris. K., 2010, A multicriteria model for planning agricultural regions within a context of groundwater rational management. Journal of Environmental Management, 91: 1593-1600

Martinez-Bastida. J.J., Arauzp. M., Valladolid. M., 2010, Intrinsic and specific vulnerability of groundwater in central Spain: the risk of nitrate pollution. Hydrogeology Journal, 18:681-698

Rahman. A., 2008, A GIS Based DRASTIC model for Assessing Groundwater Vulnerability in Shallow Aquifer in Aligarh, India. Applied Geography, 28: 32-53

Samey. A.A., Gang, C., 2008, A GIS Based DRASTIC Model for the Assessment of Groundwater Vulnerability to Pollution in West Mitidja: Blida City. Algeria. Research Journal of Applied Sciences, 3(7):500-507

Tilahun. K., Merkel. B.J., 2010, Assessment of Groundwater Vulnerability to Pollution in Dire Dawa, Ethiopia using DRASTIC. Environmental Earth Sciences, 59:1485-1496

Voudouris. K., Nazakis. N., Polemio. M., Kareklas. K., 2010, Assessment of intrinsic vulnerability using the DRASTIC model and GIS in the Kiti aquifer, Cyprus, European Water, 30:13-24

Yang. Y.S., Wang. L., 2007, GIS-based dynamic risk assessment for groundwater nitrate pollution from agricultural diffuse sources. Journal of Jilin University, 37(2):311-318.